"Niet kunnen" definiëren ​
Laatst bijgewerkt op: 12-6-2026
Hoewel deze informatie zo wetenschappelijk correct mogelijk is waar dit kan, is het NIET gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Het is puur en alleen iets wat ik bedacht heb. Neem het dus ook niet te serieus.
Inhoud:
Introductie ​
Er zijn verschillende redenen waarom iemand niet in staat is om iets te doen. Ik heb een naam gegeven voor al de redenen die ik kon bedenken, opgedeeld in 4 categorieën:
- Fysiek niet kunnen
- Praktisch niet kunnen
- Executief-functioneel niet kunnen
- Rationeel niet kunnen
Ik zal uitleggen wat ik met iedere categorie bedoel. Ik zal telkens dezelfde activiteit gebruiken bij de voorbeelden, om zo de verschillen hopelijk duidelijk te maken. Deze activiteit is: een tosti maken.
Fysiek niet kunnen ​
Fysiek niet kunnen betekend dat je fysiek iets niet kan. Dit kan zo zijn om verschillende redenen, maar deze redenen zijn altijd fysiek.
Hier zijn een aantal voorbeelden:
- Je hebt geen handen, dus je kan de tosti niet maken.
- Je armen zijn verlamd, dus je kan de tosti niet maken.
- Je handen trillen zo erg dat je de tosti niet kan maken.
- En nog veel meer.
Praktisch niet kunnen ​
Als je een taak praktisch niet kan, heb je wel de fysieke mogelijkheid om de taak te doen. Er is alleen een praktische reden waarom je de taak alsnog niet kan starten of afmaken. Je kan de taak niet doen, want het lukt niet in praktijk. Dus je kan het praktisch niet.
Er zijn meerdere subcategorieën van praktisch niet kunnen:
- Kennismatig niet kunnen
- Veiligheidsmatig niet kunnen
- Sensorisch-emotioneel niet kunnen
- Symptoommatig niet kunnen
Kennismatig niet kunnen ​
Wanneer je iets kennismatig niet kan heb je niet de kennis of vaardigheden om te taak te kunnen starten of afmaken. Voorbeelden zijn:
- Je weet de stappen om een tosti te maken niet, dus je kan hem niet maken.
- Je snapt niet hoe je 1 of meerdere stappen om een tosti te maken moet doen, dus je kan hem niet maken.
- En meer.
Veiligheidsmatig niet kunnen ​
Wanneer je iets veiligheidsmatig niet kan heb je wel de kennis om de taak te doen, alleen is het niet veilig voor je om te starten of af te maken. Voorbeelden zijn:
- Je kan het tostiapparaat niet veilig gebruiken, omdat je jezelf bijvoorbeeld ernstig kan verbranden. Hierdoor kan je de tosti niet maken.
- Je kan messen niet veilig gebruiken, omdat je jezelf dan per ongeluk zeer doet. Hierdoor kan je de tosti niet maken.
- En meer.
Sensorisch-emotioneel niet kunnen ​
Wanneer je iets sensorisch-emotioneel niet kan heb je wel de kennis om de taak te doen en kan je de taak doen zonder jezelf fysiek te verwonden. Maar door sensorische of emotionele aspecten die je niet goed genoeg kan reguleren kan je alsnog de taak niet starten of afmaken. Voorbeelden zijn:
- Je raakt meestal overprikkelt wanneer je een tosti maakt, wat je zo ontregeld dat je de tosti niet af zou kunnen maken. Hierdoor kan je de tosti niet maken.
- Je heb een specifieke fobie waardoor je heel ontregeld raakt wanneer je een tosti maakt. Je kan de tosti daardoor niet maken.
- En meer.
Symptoommatig niet kunnen ​
Wanneer je iets symptoommatig niet kan, kan je de taak qua kennis, veiligheid en sensorisch/emoties wel, alleen zorgen verergerende lichamelijke symptomen dat je de taak niet af kan maken. Voorbeelden zijn:
- Terwijl je een tosti maakt wordt je chronische pijn meestal veel erger, waardoor je de tosti niet af kan maken. Hierdoor kan je de tosti niet maken.
- Tijdens het maken van een tosti raak je meestal zo vermoeid dat je de tosti niet af kan maken. Hierdoor kan je de tosti niet maken.
- En meer.
Executief-functioneel niet kunnen ​
Executief-functioneel iets niet kunnen betekend dat je fysiek wel in staat ben om de taak te doen, alleen dat je de taak niet kan starten of afmaken door problemen met de executieve functies. Executieve functies is een groep van vaardigheden, bijvoorbeeld hoe goed je werkgeheugen is, of hoe goed je bent in het starten of afmaken van een taak. Lees meer over de executieve functies op deze pagina.
Hier zijn een aantal voorbeelden:
- Het lukt niet om van wat je nu aan het doen ben te schakelen naar het maken van de tosti. Dit betekend dat je niet kan starten.
- Je vergeet telkens de stappen voor het maken van de tosti, en het lukt niet om ze weer te herinneren. Hierdoor kan je de tosti niet afmaken.
- Je raakt tijdens het maken van de tosti afgeleid door iets anders, waardoor je de tosti vergeet en hem daarom niet af kan maken.
- En nog veel meer.
Rationeel niet kunnen ​
Rationeel niet kunnen betekend dat je in staat bent om de taak te starten en voltooien, maar dat je besluit, onwillig, het niet te doen omdat het slecht is voor je.
Hier zijn een aantal voorbeelden:
- Je hebt heel weinig energie. Als je een tosti gaat maken zal je geen energie over hebben om andere belangrijke taken te doen. Als je de tosti zou maken, heb je daarna niet meer de energie om te douchen en je tanden te poetsen. Je beslist dat die taken belangrijker zijn, waardoor je besluit, onwillig, de tosti niet te maken; je kan de tosti niet maken.
- Je raakt snel overweldigd. Je zou de tosti kunnen maken, alleen dat zou betekenen dat je daarna een tijd moet rusten. Alleen je hebt geen tijd om te rusten, misschien omdat je een belangrijke afspraak hebt later op de dag. Als je wel de tosti zou maken zal je tijdens die afspraak moeite hebben met concentreren, waardoor je belangrijke dingen gaat vergeten. Hierdoor besluit je, onwillig, om de tosti niet te maken; je kan de tosti niet maken.
- Wanneer je een tosti maakt, wordt de chronische pijn die je normaal altijd hebt een stuk erger. De pijn kan zelfs erger zijn voor een aantal dagen erna. Hierdoor besluit je, onwillig, om de tosti niet te maken, omdat het geen verstandige keuze zou zijn. Je kan de tosti niet maken.
- En nog veel meer.
Let op: Wanneer je de taak wel kan starten alleen niet kan afmaken door soortgelijke redenen als hier boven, hoort dit onder "praktisch niet kunnen", specifiek "symptoommatig niet kunnen". Alleen als je de taak wel zou kunnen voltooien hoort het onder rationeel niet kunnen volgens mijn framework.
Hiërarchie ​
Er is, naar mijn mening, een hiërarchie onder de verschillende categorieën van "niet kunnen":
- Fysiek niet kunnen
- Praktisch niet kunnen
- Executief-functioneel niet kunnen
- Rationeel niet kunnen
Deze hiërarchie betekend niet dat een bepaalde categorie meer of minder valide is dan een andere. Iedere categorie is naar mijn mening per definitie valide omdat ze allemaal hetzelfde resultaat hebben: de taak kan niet gedaan of afgemaakt worden. Het is echter wel belangrijk om te onthouden dat de ervaringen van mensen die iets niet kunnen per categorie erg verschillen.
Bij het bepalen welke "niet kunnen" categorie past bij jou situatie, kan het zo zijn dat je twijfelt tussen een paar verschillende categorieën. Neem dan altijd de hoogste in de hiërarchie. Hoe deze hiërarchie verder gebruikt wordt, wordt later uitgelegd.
Conclusie ​
Er zijn volgens mijn framework dus 4 verschillende overkoepelende categorieën van "niet kunnen", waaronder 4 subcategorieën:
- Fysiek niet kunnen; je kan fysiek de taak niet starten of afmaken.
- Praktisch niet kunnen; je kan de taak fysiek, alleen andere praktische redenen zorgen ervoor dat je het niet kan starten of afmaken. Hieronder valt:
- Kennismatig niet kunnen; je hebt de kennis of vaardigheden niet om de taak te starten of af te maken.
- Veiligheidsmatig niet kunnen; het is niet veilig voor je om de taak te doen, waardoor je de taak niet kan.
- Sensorisch-emotioneel niet kunnen; sensorische of emotionele redenen zorgen ervoor dat je de taak niet kan starten of afmaken.
- Symptoommatig niet kunnen; door een verergering van lichamelijke symptomen kan je de taak niet afmaken.
- Executief-functioneel niet kunnen; je kan de taak fysiek, alleen je kan de taak niet starten of afmaken door executieve disfunctie.
- Rationeel niet kunnen; je kan de taak fysiek starten en voltooien, alleen je beslist, onwillig, om het niet te doen omdat dit een grote negatieve impact zou hebben op je.
Dat was alles voor dit onderwerp. Klik hier om terug te gaan naar de "Ondersteuningsbehoeften labels: Esther's interpretatie" pagina.